Towarzystwo Żydowskiego Domu Starców „Moszaw Zkenim”
Od 1910 r działało w Warszawie Towarzystwo Żydowskiego Domu Starców Moszaw Zkenim i było piękną wizytówką szacunku okazywanego ludziom starszym. Zbudowało i prowadziło dwa Domy Starców. Dom dla inteligencji na ul. Wawelberga 10 (dzisiaj Górczewska) był na te czasy bardzo nowoczesny. Domy Starców powstały dzięki hojności przedwojennego środowiska żydowskiego i determinacji członków Towarzystwa Moszaw Zkenim.
Nasze Stowarzyszenie Żydowski Dom Seniora „Moszaw Zkenim” powołałyśmy w 2010 roku i było to 100 lat od powalania Towarzystwa Domów Starców, którego założycielem i jednocześnie głównym darczyńcą był Adolf Perec. Z zawodu był bankierem a filantropem z powołania, nie był mu obojętny los starych ludzi, często ubogich. Dzięki inicjatywie Adolfa Pereca został zbudowany pierwszy dom seniora a następnie kolejny z przeznaczeniem do zamieszkania przez seniorów - inteligencję żydowską.
Grób Adolfa Pereca znajduje się na terenie cmentarza żydowskiego w Warszawie przy ulicy Okopowej. Ówczesny Zarząd Stowarzyszenia przy akceptacji jego członków, podjął się opieki nad zaniedbanym i częściowo zdewastowanym grobem. Dzięki naszym staraniom grób oczyszczany był w takim stopniu w jakim to było możliwe. Następnie rozpoczęła się długa i wielokrotnie powtarzana rozmowa z aktualnym Zarządem GWŻ w Warszawie. Szukałyśmy wsparcia w odbudowie grobu Pereca. W tym czasie Anielka Srebrna dokonała niezbędnej kwerendy dotyczącej autora pomnika, którym okazał się sam sławny Ortega . Anielka odnalazła też ilustrację pierwotnego wyglądu grobu. Aktualnie grób jest odnowiony przez Fundację Dziedzictwa Kulturowego powołaną do odbudowy najcenniejszych pomników - grobów na ,na cmentarzu żydowskim w Warszawie. Nie posiadam żadnych dokumentów w tej sprawie .Wszystko co napisałam to wszystko co utrwaliła moja pamięć . Nie ze względu na pomnik ale ze względu na jego właściciela Adolfa Pereca należy spotkać się aby przypomnieć jego działalność filantropijną dla przedwojennego środowiska żydowskiego w Warszawie i zachowania pamięci dla przyszłych pokoleń.
Małgorzata Blicharz
Adolf Peretz (1855–1933)
Pod koniec życia w tak podsumowywał swoje życie i osiągnięcia: „Z rezultatów nie jestem zadowolony. Mnóstwo popełniłem błędów, wynikłych z przeczulenia nerwowego, z nierozwagi, z nieznajomości psychiki ludzi. (…) Nie mogłem też wykonać wszystkich zamierzeń z powodu braku poparcia. (…) Jeżeli zanoszę pretensję, to tylko do tych, którzy będąc bardzo uprzywilejowani przez fortunę, nie chcą zrozumieć, że ona zobowiązuje. (…) Nazywano mnie tu i ówdzie Weltverbesserer [„naprawiacz świata”]. Istotnie, najgorętszym moim pragnieniem jest, aby na świecie było lepiej, aby poczucie obowiązku było silniejsze, aby było jak najmniej głodnych”.
Niezwykle skromny, swoim życiem Adolf Peretz udowodnił, że jeden człowiek może realnie ulepszać świat wokół siebie. Ten ekonomista i bankier był jednocześnie wielkim filantropem i działaczem społecznym. Wśród jego licznych zasług można wymienić: założenie Domu Starców w Kaliszu, zainicjowanie powstania Towarzystwa Pomocy Wzajemnej byłych Wychowanków Szkół Kaliskich, założenie Domu Starców dla żydowskiej inteligencji przy ulicy Górczewskiej w Warszawie czy Szkoły Rzemieślniczej dla młodzieży żydowskiej. Jako wybitny specjalista w dziedzinie bankowości wspomagał rozwój spółdzielni kredytowych. Udzielał też stypendiów ubogim studentom - m.in. rzeźbiarzowi Henrykowi Kunie. Wspierał finansowo też Arnolda Szyfmana przy budowie Teatru Polskiego w Warszawie.
W swoich zapiskach „Z teki optymisty” pisał m.in. o tym, jak widzi nowy ustrój społeczny, który miał zapanować w Polsce. Jego hasłem miało być: sprawiedliwe zużytkowanie bogactw. Bliskie były Peretzowi słowa Elizy Orzeszkowej: „Ludzie nie żyją tylko dla siebie”. To wielki zaszczyt, że nasze Stowarzyszenie Żydowski Dom Seniora „Moszaw Zkenim” podjęło się opieki nad częściowo zdewastowanym grobem Adolfa Peretza, który znajduje się na Cmentarzu Żydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.
Anna Biernat
W roku 2023, 16 września była 90 rocznica śmierci filantropa ADOLFA PERETZA. Czujemy wdzięczność dla niego za jego zaangażowanie na rzecz starszej społeczności żydowskiej, za wyjątkową postawę życiową za pomoc słabszym, gorzej sytuowanym, za dzielenie się dobrami, za filantropię.
Stowarzyszenie otacza opieką jego grób na cmentarzu na Okopowej w Warszawie. Dzięki wieloletnim staraniom zmierzającym do odrestaurowania nagrobka został on w 2023 roku dzięki Fundacji Dziedzictwa Kulturowego naprawiony. Prace odbywały się pod nadzorem dyrekcji cmentarza za zgodą i akceptacją Stołecznego Konserwatora Zabytków i we współpracy z Gminą Warszawską Żydowską.
Jesteśmy wdzięczni i bardzo dziękujemy wszystkim zaangażowanym w to dzieło a szczególnie Michałowi Laszczkowskiemu z Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, Eli Mangenheim z Fundacji Życie Żydowskie.
Nagrobek znajduje się na Cmentarzu Żydowskim ul. Okopowa w Warszawie, sektor 19, rząd 2 miejsce 8.
Stowarzyszenie nasze będzie dbać o pamięć o człowieku wybitnym i wielce zaangażowanym w pomoc innym. Niech jego postawa będzie inspiracją dla nas i następnych pokoleń. Joanna K-Ch